Boşluğun Kudreti: Varlık Yarar Sağlar, Yokluk İşe Yarar
Önceki 10. Öğretide, beden ile canı birleştirmeyi, nefesi yeni doğmuş bir bebek gibi yumuşatmayı ve zihnin aynasını lekesiz kılmayı incelemiştik. Şimdi ise Doğu felsefesinin en devrimci, algıları altüst eden kavramsal doruk noktasına geliyoruz: 11. Bölüm — Boşluğun (Yokluğun) Görünmez İşlevi.
İnsan zihni maddiyat ve duyu odaklıdır; gözümüz hep dolu olana, somut olana, katı olana takılır. Evin duvarlarını görürüz, çömleğin çamurunu görürüz, tekerleğin tahta parmaklarını överiz. Oysa Lao Tzu bizi muazzam bir farkındalık sıçramasına davet eder: "Gördüğün şey varlıktır, ama asıl iş gören görünmeyen boşluktur."
"Otuz parmak birleşir tek bir tekerlek göbeğinde,
Fakat arabayı yürüten, o göbeğin içindeki boşluktur.
Balçık yoğrulup çanak çömlek yapılır,
Fakat kabı kullanışlı kılan, içindeki boşluktur.
Kapılar ve pencereler açılarak bir oda kurulur,
Fakat odada yaşanmasını sağlayan, içindeki boşluktur.
Bu yüzden:
Varlık (somut olan) bir yarar sağlar,
Fakat onu gerçek anlamda işe yarar kılan, yokluktur (boşluktur)."
1. Tekerleğin Göbeği: Hareketi Mümkün Kılan Hareketsizlik
Lao Tzu ilk metaforunda bir savaş ya da yük arabasını örnek verir. Otuz adet tahta parmak (jant teli) dış çemberi merkeze bağlar. Güçlü, sağlam ve görkemlidir. Ancak ortadaki dingil deliği (boşluk) olmasaydı, tekerlek bir mil etrafında dönemez, araba bir milimetre bile yol alamazdı.
Modern hayatta da sürekli "eyleme, çabaya, harekete" odaklanırız. Oysa hareketi yönlendiren ve ona güç veren şey, merkezdeki dingin ve hareketsiz boşluktur. Yaşamın hızı ne kadar artarsa artsın, merkezinde sakin ve dingin bir boşluk barındıran insan asla savrulmaz.
2. Çömleğin İçindeki Boşluk: Kabın Asıl Amacı
Çömlekçi kili alır, çarkta döndürür, pişirir, boyar ve üzerine desenler işler. İnsanlar çanak çömleğin şekline, desenine, malzemesine hayran kalır. Fakat o çanağa çorba, su ya da tohum koyabilmeni sağlayan şey nedir? Sadece ve sadece içindeki boşluktur.
Eğer çömleğin içi kille dolu kalsaydı, ne kadar güzel süslenirse süslensin hiçbir işe yaramaz bir taş kütlesinden farksız olurdu. Tıpkı bunun gibi; zihnini ezberlenmiş bilgilerle, kibirle, sabit fikirlerle ve ego ile tıka basa dolduran bir insan, yeni hiçbir fikri ve yaşam enerjisini içine alamaz. Alıcı olmak için önce boşalmak gerekir.
3. Odanın Kapı ve Pencereleri: Mimarlık ve Yaşam Alanı
Dört sağlam duvar örersiniz. Ancak duvarlar tek başına bir oda yaratmaz; onlar sadece sınır çizer. Bir odada yaşayabilmek için duvarların oyulması, pencerelerin açılması ve kapı boşluklarının bırakılması şarttır. Odanın değeri duvarlarında değil; içinde nefes alabildiğiniz, ışık alan o boşluktadır.
Doğan Kuban'ın mimarlıkla Tao felsefesini buluşturduğu o derin kavrayış tam da buradadır: Gerçek mimari duvar örmek değil; içinde insanın ruhunu dinlendireceği o kutsal boşluğu (mekânı) inşa edebilmektir.
4. Nefes, Zihin ve Günlük Yaşamda Boşluk
Bu öğretiyi içsel dünyamıza taşıdığımızda mucizevi gerçeklerle karşılaşırız:
- Nefesin Boşluğu: Akciğerlerimiz boşalmasaydı, yeni bir hayat nefesini nasıl içimize çekebilirdik? Nefes alıp verme arasındaki o küçücük duraklama (boşluk), tüm varoluşun dinginlik limanıdır.
- Sözcüklerin Arasındaki Sessizlik: Müzik, notaların kendisi kadar iki nota arasındaki eslerde (sessizlikte) gizlidir. Durmaksızın konuşan değil, doğru yerde susmayı bilen bilgece konuşur.
- Zaman Planlamasında Boşluk: Gününü saniye saniye toplantılarla ve görevlerle tıka basa dolduran bir yaşam, tıpkı içi dolu çömlek gibidir; içine ilham, neşe veya sürpriz giremez. Yaşamın nefes alabilmesi için takviminde boşluklar bırakmalısın.
Düşüncenizi Paylaşın
Yorumlarınız ve bakış açınız benim için çok değerli.