Büyük Tao Yitirildiğinde: Kurallar, İkiyüzlülük ve Sahte Erdem
Önceki 17. Öğretide, görünmez liderliği ve insanlara "bunu biz kendimiz yaptık" dedirtebilen o yüce tevazuyu incelemiştik. Şimdi ise Lao Tzu, toplumların ve insan ahlakının çöküşüne dair tarihin en cüretkâr, sarsıcı ve paradoksal teşhisini koyuyor: 18. Bölüm — Büyük Tao Yitirildiğinde Başlayan İkiyüzlülük.
Dünya tarihi boyunca ahlak kurallarının, erdem vaazlarının, yasaların ve sadakat yeminlerinin en çok arttığı dönemler hangileridir? Lao Tzu'ya göre bu kuralların bağıra çağıra öne sürülmesi bir yükseliş değil; aksine doğallığın, samimiyetin ve hakiki erdemin çoktan kaybedildiğinin en acı itirafıdır.
"Büyük Tao unutulduğunda / yitirildiğinde;
'İyilik' ve 'doğruluk' kuralları ortaya çıktı.
Akıl ve kurnazlık öne sürüldüğünde;
Büyük ikiyüzlülük ve sahtekârlık türedi.
Aile fertleri arasında doğal uyum bozulduğunda;
'Evlatlık görevi' ve 'şefkat kuralları' konuşulmaya başlandı.
Ülke kargaşa ve karanlığa sürüklendiğinde;
'Sadık vatanseverler' ve kurtarıcılar boy gösterdi."
1. Doğal Uyumun Kaybı ve Ahlak Kurallarının Doğuşu
Lao Tzu'nun düşüncesini anlamak için insan bedenine bakmak yeterlidir: Sağlıklı bir insan kalbinin atışını, ciğerlerinin nefes alışını ya da midesinin çalışmasını sürekli düşünmez veya denetlemeye kalkışmaz. Organlar doğal bir ahenk içinde kendiliğinden görevini yapar. Ne zaman ki bir hastalık başlar; o zaman ilaçlar, diyet listeleri, yasaklar ve kurallar devreye girer.
Toplumlar da böyledir: İnsanlar Tao ile, yani doğallıkla, sevgiyle ve içsel vicdanla yaşadıklarında; kimse kimseye "Ahlaklı ol!", "Adil davran!", "İyilik yap!" diye kanunlar dayatmak zorunda kalmazdı. İyilik konuşulmaya başlandıysa, kötülük çoktan kök salmış demektir. Kuralların ve cezaların çoğalması, içsel ahlakın öldüğünü gösterir.
2. Kurnazlığın Getirdiği İkiyüzlülük
"Zeka ve kurnazlık öne çıktığında, büyük sahtekarlık türedi."
Lao Tzu burada saf aklı ve bilgiyi değil; çıkarcı kurnazlığı, manipülasyonu ve çıkarlar için maske takan zihniyeti hedefe koyar. İnsanlar zekalarını varoluşla uyum içinde yaşamak yerine; başkalarını kandırmak, açıkları bulmak, kanunların arkasından dolanmak ve sahte bir dürüstlük maskesi takmak için kullandıklarında "büyük ikiyüzlülük" doğar.
3. Ailede Şefkat Bittiğinde Başlayan Zorunluluklar
Bir ailede sevgi, şefkat ve bağlar kendiliğinden akıyorsa; çocuk anne babasına doğal bir sevgiyle sarılır, anne baba da evladını koşulsuz korur. Kimse buna "ödev" ya da "yasal sorumluluk" demez.
Fakat sevgi kuruyup yabancılaşma başladığında; "Evlatlık görevi", "aile terbiyesi", "saygı mecburiyeti" gibi kavramlar birer kural olarak dayatılmaya başlar. Samimiyetin yerini protokol, sevginin yerini zorunluluk alır.
4. Kaos ve Sadakat Naraları
Öğretinin son dizesi siyaset ve toplum biliminin en çarpıcı tespitidir: "Devlet kargaşaya sürüklendiğinde, sadık vatanseverler ortaya çıkar."
Huzurlu, adil, halkın refah içinde yaşadığı bir düzende kimse sadakat gösterileri yapma ihtiyacı duymaz. Ancak bir sistem yozlaştığında, yolsuzluklar ve kargaşa başladığında; en yüksek sesle sadakat yeminleri edenler, bayrak sallayanlar ve kahramanlık taslayanlar türer. Gürültülü sadakat gösterileri, çökmekte olan bir yapının en belirgin işaretidir.
Gerçek erdem; kurallarla, sloganlarla ve yapay tabularla değil; insanın kendi içindeki o saf, gösterişsiz ve doğal Tao pınarına geri dönmesiyle yeşerir.
Düşüncenizi Paylaşın
Yorumlarınız ve bakış açınız benim için çok değerli.