Evrenin Anası ve Dört Büyük: Tao'nun Doğallığına Uzanmak
Önceki 24. Öğretide, insanın parmak uçlarında yükselerek kendini büyük gösterme telaşının dengesizliğini ve sadeliğin gücünü incelemiştik. Lao Tzu, 25. Bölümde Tao Te Ching'in en anıtsal zirvelerinden birine çıkar ve bizi zamanın, mekânın ve henüz biçim almamış evrenin doğum anına götürür.
Bu bölüm, kadim doğu kozmolojisinin temel direğidir: Hiçbir şey yokken var olan o sessiz ve tükenmez güç nedir? İnsanın bu devasa kozmos içindeki gerçek yeri ve büyüklüğü nerede yatar? Ve varoluşun en yüce yasası neden "doğallığın ta kendisidir"?
"Kendi içinde tam ve biçimsiz bir varlık vardır,
Gök ve Yer yaratılmadan önce de vardı.
Sessizdir, sınırsızdır ve boştur!
Tek başına durur ve asla değişmez;
Her yerde durmaksızın devinir ve asla yorulup tükenmez.
O, evrenin ve bütün varlıkların anası sayılabilir.
Ben onun adını bilmiyorum;
Ona ancak zorunlu kalırsam 'Tao' (Yol) derim.
Onu tanımlamak gerekirse ona 'Büyük' derim.
Büyük olan akar ve uzaklaşır,
Uzaklaşan sonsuza uzanır,
Sonsuza uzanan ise kaynağına geri döner.
Bu yüzden Tao büyüktür,
Gök büyüktür,
Yer büyüktür,
İnsan da büyüktür.
Evrende dört büyük güç vardır ve insan da bunlardan biridir.
İnsan Yer'in yasasını izler,
Yer Gök'ün yasasını izler,
Gök Tao'nun yasasını izler,
Tao ise kendi Doğallığını (Ziran) izler."
1. Gökten ve Yerden Önceki Sessiz Varlık
Lao Tzu, evrenin başlangıcını tarif ederken dogma ve mitolojilere başvurmaz; modern astrofiziğin "Big Bang öncesi tekillik" ve "saf potansiyel alanı" dediği kavramı şiirsel bir sezişle aktarır: Biçimsiz, sessiz, kendi kendine yeten ve tek başına duran ezeli bir güç.
O güç hiçbir şeye bağımlı değildir; bu yüzden değişmez. Her yerde kesintisiz bir döngü halinde akar ve asla tükenmez. Yıldızları, gezegenleri ve canlıları doğuran bu görünmez anaç kaynak, varoluşun rahminden başka bir şey değildir.
2. Büyük Olanın Döngüsü: Uzaklaşmak ve Kaynağa Dönmek
"Büyük olan akar ve uzaklaşır; uzaklaşan sonsuza uzanır; sonsuza uzanan ise kaynağına geri döner."
Doğadaki her şey dairesel bir nefes alışverişi gibidir. Bir tohum topraktan filizlenir, göğe doğru büyür, dallanır, meyve verir ve en sonunda yapraklarını dökerek tekrar toprağa, yani köküne döner. Suyun buharlaşıp göğe yükselmesi, bulut olup yağması ve nehirlerle tekrar okyanusa kavuşması gibi; evrendeki tüm yaşam Tao'dan çıkar, sonsuz deneyimler yaşar ve yine Tao'ya döner. Hiçbir şey kaybolmaz; sadece döngüsünü tamamlar.
3. Evrendeki Dört Büyük ve İnsanın Asil Yeri
Batı ve Orta Çağ felsefesinde insan bazen ya kibrin zirvesine oturtulmuş ya da değersiz bir günahkâr sayılmıştır. Lao Tzu ise insanı evrenin Dört Büyük gücünden biri olarak ilan eder:
- Tao: Ezeli ve ebedi kaynak, tüm varoluşun kurucu ilkesi.
- Gök (Tiān): Kozmik düzen, ışık, zaman ve mevsimlerin ritmi.
- Yer (Dì): Yaşamı besleyen, sabırla taşıyan, cömert yeryüzü ve madde.
- İnsan (Rén): Bu devasa kozmik bilinci yeryüzünde idrak eden, hisseden ve yaşatan bilinçli varlık.
İnsan küçücük bir beden içinde yaşar ama eğer evrensel yasayla hizalanırsa, büyüklüğü gökler ve yer kadar sınırsızdır.
4. Hizalanmanın Merdiveni: Tao'nun Doğallığı (Zìrán - 自然)
Lao Tzu bölümü Doğu felsefesinin en görkemli formülüyle tamamlar:
"İnsan Yer'e uyar,
Yer Gök'e uyar,
Gök Tao'ya uyar,
Tao ise kendi Doğallığına (Ziran) uyar."
Ziran, Çincede "kendi kendine öyle olan", yani zorlamasız, yapmacıksız, mutlak doğallık demektir. Tao bile bir kurallar bütününe ya da dışsal bir emre göre hareket etmez; o yalnızca kendi doğasını yaşar.
İnsanın huzur ve bilgelik arayışı da bu merdiveni kavramaktan geçer: İnsan toprağın ritmini (beslenme, dinlenme, sabır) anlayarak Yer'e uyar. Toprak mevsimleri ve güneşi izleyerek Gök'e uyar. Gök, evrenin görünmez dengesini izleyerek Tao'ya uyar. Ve en nihayetinde insan da yapay hırsları, maskeleri ve parmak ucunda dikilme çabalarını bırakarak Tao'nun o saf doğallığına (Ziran) teslim olur.
Düşüncenizi Paylaşın
Yorumlarınız ve bakış açınız benim için çok değerli.