Yaşam ve Ölüm Kapısı: Gergedanın Boynuz Geçiremediği Bilge
Önceki 49. Öğretide, bilgenin bencil bir kalbi olmadığını, koşulsuz bir şefkatle iyiyi de kötüyü de kucaklayarak çocuksu bir masumiyetle durduğunu incelemiştik. Lao Tzu, 50. Bölümde insanlığın en kadim korkusuna —ölüme, fani varoluşa ve ölümsüzlüğün sırrına— eşsiz bir metaforla kapı açar: Yaşam ile ölüm arasındaki sarkaç ve vahşi yırtıcıların bile dokunamadığı o dokunulmaz bilgelik.
İnsanoğlunun en büyük çelişkisi, yaşama aşırı derecede yapışmasıdır. Ölüm korkusuyla titreyen, bedenini sürekli hazlarla, ilaçlarla ve yapay tedbirlerle korumaya çalışan insan; sırf bu telaşı yüzünden yaşamı bir cehenneme çevirir ve ironik bir şekilde ölüme doğru daha hızlı koşar. Lao Tzu bu bölümde bize hayatın matematiğini sunar: Gerçek ölümsüzlük bedenin sonsuza dek yaşaması değil; içindeki o ölümlü egoyu aşarak ölümün dokunamayacağı Tao bilincine yerleşmektir.
"Yaşama doğan, ölüme girer (Chū Shēng Rù Sǐ).
On insandan üçü yaşamın yoldaşıdır;
On insandan üçü ölümün yoldaşıdır;
On insandan üçü de yaşamak için debelenirken ölüme doğru koşar.
Neden böyledir?
Çünkü onlar yaşama aşırı derecede tutunurlar ve onu tüketirler.
Fakat duydum ki, yaşamı gerçekten korumayı bilen kişi;
Yeryüzünde yürürken gergedan ve kaplanla karşılaşmaktan korkmaz,
Savaş meydanına zırhsız ve silahsız girer.
Gergedan ona boynuzunu saplayacak yer bulamaz;
Kaplan ona pençesini geçirecek yer bulamaz;
Kılıç ona saplanacak yer bulamaz.
Neden böyledir?
Çünkü onda, ölümün tutunabileceği hiçbir yer yoktur (Wú Sǐ Dì)."
1. Yaşama Doğan Ölüme Girer (出生入死)
Lao Tzu insan varoluşunun çıplak gerçeğini dört kelimede özetler: Doğumla birlikte ölüm yolculuğu başlar. Nefes aldığın ilk an, aynı zamanda bu dünyadaki sürenin geri sayımıdır. Bu bir kötümserlik değil; doğanın organik gerçeğidir.
İnsanların onda üçü doğuştan canlı, sağlıklı ve uzun ömürlüdür. Onda üçü hastalıklara ve erken ölüme yatkındır. Fakat en trajik olan üçüncü gruptur: Yaşamak, haz almak, genç kalmak ve ölümden kaçmak için çılgınca debelenen, hırslarla bedenini tüketen ve tam da bu telaş yüzünden kendi ömrünü kısaltanlar.
2. Yaşama Aşırı Tutunmanın Zehri
Lao Tzu'nun teşhisi sarsıcıdır: "Çünkü onlar yaşama aşırı yapışırlar."
Bir çiçeği çok sevdiğin için sımsıkı tutarsan onu ezersin. Hayatı da aşırı kontrol etmeye, sürekli garantiler aramaya, her şeyden korkmaya başladığında hayatın neşesini ve akışını öldürürsün. Stres, evham ve kaygı; bedeni kemiren en ölümcül zehirlerdir. Yaşama yapışmayı bırakan insan, asıl o zaman gerçek anlamda yaşamaya başlar.
3. Gergedanın ve Kaplanın Dokunamadığı Bilge
Öğretinin ikinci yarısındaki mitolojik görsel zarafet nefes kesicidir: Vahşi doğada yürüyen, savaş meydanına zırhsız giren bilge.
- Gergedan boynuzunu saplayacak yer bulamaz;
- Kaplan pençesini geçirecek et bulamaz;
- Kılıç saplanacak boşluk bulamaz.
Bu fiziksel bir kurşun geçirmezlik efsanesi değildir. Bu, sürtünmesiz bir varoluşun simgesidir. Bir kılıç nereye saplanır? Sert ve direnen bir hedefe. Suya kılıç vurursanız suya zarar veremezsiniz; kılıç sadece içinden geçer ve su hemen ardından yine birleşir. Egosu olmayan, kimseyle rekabet etmeyen, hiçbir direnç göstermeyen bir insana dünyadaki hiçbir düşmanlık zarar veremez; çünkü saldıracak bir "hedef" (ego) bulamazlar.
4. Ölümün Tutunacağı Yer Yoktur: Wú Sǐ Dì (無死地)
Lao Tzu öğretisini tüm insanlık felsefesinin en yüce cümlesiyle bağlar: "Çünkü onda ölümün tutunabileceği hiçbir yer yoktur."
Ölüm nereye tutunur? Bedene, mala, mülke, unvana, hırsa, korkuya... Kendini sadece et ve kemikten ibaret sanan insan için ölüm mutlak bir yok oluştur. Fakat kendini Tao'nun o ebedi, zamansız ve biçimsiz akışıyla bir kılan bilge; doğmadan önce neyse öldükten sonra da odur. Fani olana tutunmadığı için, fani olanın ölümü ona dokunamaz. O, ölümün ötesindeki sonsuz kaynağın içinde erimiştir.
5. Günlük Yaşam İçin Korkusuzluk Reçetesi
50. Öğretinin bilgeliği bizi korkulardan azat eder:
- Ölüm Korkusunu Serbest Bırak: Ölümden kaçmaya çalışarak ömrünü zehir etme; anın içindeki canlılığı doya doya solukla.
- Hedef Olmaktan Çık: Kibrini, alınganlığını ve "ben" davasını küçült. Egon ne kadar büyükse, hayatın oklarına o kadar açık bir hedef olursun.
- Su Gibi Geçirgen Ol: Eleştiriler, dedikodular ve saldırılar karşısında katı bir taş gibi direnme; su gibi geçirgen ol, bırak öfkeler senin içinden geçip boşluğa aksın.
Düşüncenizi Paylaşın
Yorumlarınız ve bakış açınız benim için çok değerli.